و آيهء 99 و 100 سورهء مؤمنون ، خاطرنشان مىسازد مردم بعد از مردن در برزخى زندگى مىكنند كه متوسط است ميان حيات دنيوى - كه بازيچه‌اى بيش نيست - « 1 » و ميان حيات اخروى ( كه حقيقت زندگى است ) « 2 » . كوتاه سخن اينكه ، دنيا دار عمل ، و برزخ دار آماده شدن براى حساب و جزاء ، و آخرت دار حساب و جزاء است . « 3 » س 325 - مراد از اينكه خداوند در آيهء شريفهء « وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ . . . » « 4 » فرمود : برزخ در ماوراى ايشان است چيست ؟ ج - مراد اين است كه « برزخ » در پيش روى ايشان قرار دارد ، و محيط به ايشان است و اگر آينده ايشان را وراى ايشان خوانده ، به اين عنايت است كه برزخ در طلب ايشان است ، همان‌طور كه زمان آينده امام و پيش روى انسان است و در عين حال گفته مىشد : « وراءك يوم كذا » معنايش اين است كه « چنين روزى به دنبال تو است » و اين تعبير به اين عنايت است كه زمان طلب آدمى است ، يعنى منتظر است كه آدمى از آن عبور كند ، و اين هم كه بعضى گفته‌اند : كلمه « وراء » به‌معناى احاطه است معنايش همين است ، همچنان‌كه در آيهء « وَ كانَ وَراءَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ غَصْباً ، و درپى آن شاهى بود كه هركشتى را به غصب مىگرفت » « 5 » هم معناى دنبال هست و هم معناى احاطه . و مراد از « برزخ » عالم قبر است كه عالم مثال باشد و مردم در آن عالم كه بعد از مرگ است زندگى مىكنند تا قيامت برسد اين آن معنايى است كه سياق

--> ( 1 ) . سورهء عنكبوت ، آيهء 64 . ( 2 ) . همان . ( 3 ) . الميزان ؛ ج 11 ، ص 8 و 9 . [ با تصرف ] ( 4 ) . سورهء مؤمنون ، آيهء 100 . ( 5 ) . سورهء كهف ، آيهء 79 .